5 WOJSKOWY SZPITAL KLINICZNY
SCYNTYGRAFIA UKŁADU KOSTNEGO
Wskazania do wykonania badania
- podejrzenie nowotworu pierwotnego lub przerzutów do kości, a także ocena terapii (chemioterapii lub radioterapii) w ich leczeniu
- zapalenia kości i stawów (zarówno ostre jaki i przewlekłe), także w obrębie protez
- jałowa martwica kości,
- zmiany pourazowe i ocena postępu zrostu,
- choroby metaboliczne kości: niedoczynność przytarczyc, osteomalacja (rozmiękanie kości), osteoporoza (zrzeszotnienie kości), choroba Pageta
- histiocytozy: ziarniak kwasochłonny, choroba Handa, Schüllera i Christiana, histiocytoza X (w celu oceny rozległości zmian)
- złamania zaklinowane i marszowe (powolne, stresowe)
Zasada badania
Stosuje się znacznik należący do grupy fosfonianów, transportowany przez krew i wykazujący naturalne gromadzenie się w strukturach kostnych. Znacznik ten gromadzi się bardziej intensywnie w kościach lepiej ukrwionych, dlatego też na scyntygrafie zdrowego człowieka najlepiej widoczne są kości dobrze ukrwione: kręgi, kość krzyżowa, miednica oraz same nasady kości długich, znacznie słabiej natomiast słabo ukrwione kości długie (u dzieci i młodzieży dodatkowo wyraźnie widoczne są dobrze ukrwione strefy wzrostu kości). Natomiast w stanach chorobowych następuje zwiększenie aktywności procesów metabolicznych w kości i dociera do niej znacznie więcej krwi niż w normalnych warunkach. Dlatego też w badaniu tym w miejscach przebiegu choroby obserwuje się ogniska nadmiernego gromadzenia znacznika. Badanie to ma wysoką czułość i można przy jego pomocy wykryć zmiany w kości, w których odwapnienie wynosi 8-15 %, podczas gdy radiologiczne widoczne są zmiany związane z ponad 45 % odwapnieniem.
Stosowany znacznik
99m-Tc-MDP (metyleno-di-fosfonian) o aktywności 550-750 MBq.
Sposób przygotowania pacjenta
Brak szczególnych wskazań. Chory nie powinien być na czczo ale powinien być dobrze nawodniony - należy dużo pić. Należy przynieść ze sobą 1,5 l niegazowanej wody mineralnej - trzeba będzie ją spożyć w trakcie badania. Wskazane jest przyniesienie przez pacjenta zdjęcia rentgenowskiego okolic wymienionych w skierowaniu, które może być przydatne naszym lekarzom w analizie wyniku badania (dostarczone przez pacjenta wyniki innych badań, poprzedzających skierowania na scyntygrafię, zwracamy wraz z wynikiem i opisem naszego badania). Należy przynieść ze sobą 1,5 l niegazowanej wody mineralnej - trzeba będzie ją spożyć w trakcie badania.
Przebieg badania
Badanie wykonywane może być dwóch wersjach, jako tzw. badanie trójfazowe:
- faza naczyniowa - rejestruje się serię obrazów w ciągu pierwszej minuty od podania znacznika
- faza tkankowa (miąższowa) - wykonuje się obraz po 7-10 minutach od podania znacznika
- faza późna - wykonuje się obrazowanie po około 1,5-2,5 godziny od podania znacznika
lub badanie jednofazowe - obrazuje się jedynie fazę póżną.
Badanie trójfazowe wykonuje się w przypadkach, gdy rozpoznanie lekarskie wskazuje na konkretną okolicę, w której toczyć się może proces chorobowy. Wówczas obrazuje się dwie pierwsze fazy badania właśnie w tej okolicy, np. w przypadku podejrzenia stanu zapalnego w obrębie endoprotezy stawu biodrowego obrazuje się miednicę. Jeśli nie ma wskazań, np w przypadku poszukiwania ognisk przerzutów nowotworowych, nie wykonuje się pierwszych dwóch faz badania.
Całkowity czas badania wynosi około 3-4 godzin. Zawiązane jest to z długim czasem gromadzenia się znacznika w kościach. Rano wykonywane jest wstrzyknięcie znacznika i rejestrowane są pierwsze dwie fazy badania (naczyniowa i tkankowa). Po około 20 minutach od podania znacznika wskazane jest rozpoczęcie spożywania dużej ilości płynu (około 1,5 l) i częste oddawanie moczu, aby usunąć część znacznika, która nie związała się z kośćcem. Po około 2,5 godz. wykonywana jest druga część badania - obrazy kośćca wykonywane są przez 20-60 minut w zależności od typu badania: obrazuje się całe ciało pacjenta a następnie kierując się zaobserwowanymi na tym obrazie nieprawidłościami dodatkowo obrazuje się poszczególne jego okolice: głowę, klatkę piersiową, miednicę, kręgosłup lub stawy czy kości długie.
W niektóych przypadkach (np. stany urazach kręgosłupa) ) wykonuje się obrazowanie techniką SPECT. Czas trwania fazy późnej obrazowania wynosi wówczas około 30 minut.
Przykładowe wyniki
Prawidłowy
Gromadzenie MDP w obrębie układu kostnego jest zróżnicowane - znacznik ten gromadzi się bardziej intensywnie w kościach lepiej ukrwionych, dlatego też na scyntygrafie zdrowego człowieka najlepiej widoczne są kości dobrze ukrwione: kręgi, kość krzyżowa, kręgosłup, miednica oraz same nasady kości długich, znacznie słabiej natomiast słabo ukrwione kości długie (u dzieci i młodzieży dodatkowo wyraźnie widoczne są dobrze ukrwione strefy wzrostu kości). Na scyntygramie uwidacznia się też zarys nerek.
Patologiczny
Nieprawidłowości w strukturze kości - złamania, ogniska, zapalne i nowotworowe ujawniają się na scyntygramach w postaci obszarów podwyższonego lub obnizonego gromadzenia znacznika.
Liczne rozsiane przerzuty nowotworowe do kości.
Liczne rozsiane przerzuty raka prostaty do kości - ogniska w czaszce i kręgosłupie.
Rzadko spotykane ognisko osteolizy.
